Chwalfa

Author: T. Rowland Hughes.

T. Rowland Hughes' dramatic novel set in a slate-mining district portrays the story of a family in the Ogwen Valley who suffer immensely as a result of the Penrhyn Quarry Great Strike, 1900-03. A new edition of a novel first published in 1946.

 

Awdur: T. Rowland Hughes.

Nofel ddramatig yr awdur T. Rowland Hughes yn portreadu hanes teulu yn nyffryn Ogwen sy'n dioddef yn enbyd oherwydd Streic Fawr Chwarel y Penrhyn, 1900-03. Argraffiad newydd o nofel gyhoeddwyd gyntaf yn 1946.

 

Ni cheir yr un gair yn y broliant ar glawr yr argraffiad newydd hwn o nofel fwyaf adnabyddus T. Rowland Hughes – a gyhoeddwyd yn wreiddiol yn 1946 – i awgrymu’n amgen nag iddi ddod yn boeth o'r wasg a bod ei hawdur yn dal yn fyw ac yn disgwyl yn eiddgar am ymateb iddi. Yr awgrym ymhlyg yn y penderfyniad golygyddol hwnnw yw y gellir (ac y dylid) ei darllen er mwyn ei stori rhagor ei hailddarllen oherwydd cywreinrwydd hanesyddol na gorfodaeth academaidd. Braf fyddai meddwl y daw darllenwyr ati fel newyddbeth a chael blas arni, a’r deyrnged eithaf i waith llenyddol yw ei drin ar ei dir ei hun.

Rhoddir cynnig ar rywbeth anghonfensiynol ond cwbl naturiol yn yr adolygiad hwn, felly: trafod Chwalfa heb draethu am ei lle yn nhraddodiad y nofel Gymraeg yn yr ugeinfed ganrif na hanes ei hawdur na’i harwyddocâd fel DNA unrhyw beth mwy soffistigedig a’i dilynodd. Ar fyr, y cyfan a geisir yma fydd gofyn sut nofel yw hi ac ateb y gofyniad hwnnw.

Chwedl am chwedl yw Chwalfa. Mae’n troi digwyddiadau hanesyddol a oedd eisoes wedi ennill statws myth erbyn diwedd y 1930au – sef Streic Fawr Bethesda 1901-03 – o fod yn fyth torfol am fradwyr a ffyddloniaid i fod yn fyth teuluol. Y mannau gwan ynddi yw’r golygfeydd cyhoeddus, y cyfarfodydd, y dadleuon diwydiannol, y cyhwfan geiriau mawr megis ‘brwydyr cyfiawnder, brwydyr egwyddorion’. Mae hi ar ei chryfaf wrth roi cipolwg ar aelwydydd a theuluoedd a dangos peth mor bitw o safbwynt materol yw’r gagendor rhwng dioddefaint a’r hyn a eilw un o'r prif gymeriadau, Twm Parri, yn ‘ychydig o hapusrwydd syml’.

Egyr yng nghwmni dau fachgen ar fin y ffordd a ‘dieithrwch y mynyddoedd’ yn gefnlen iddynt, ac mae’n dilyn eu teuluoedd trwy’r streic a chwalu hen adnabod, i ddieithrwch newydd cymoedd y Sowth a’r tu hwnt a newid byd ar yr aelwyd gartref. Cyferbyniad cyson ynddi yw bach a mawr: anferthed y gweithfeydd a lleied y dynion sy’n gweithio ynddynt; symled eu dyheadau ac mor anhraethol gymhleth a dyrys eu hamgylchiadau. Felly’r paragraffau ar ddechrau pob pennod bron sy’n lleoli’r cymeriadau ar banorama’r byd sydd wedi ymagor iddynt: Hamburg, Pentref Gwaith, Coleg Bangor.

Un o arwyddeiriau’r chwe degau oedd haeru mai peth gwleidyddol yw’r personol; cenadwri T. Rowland Hughes yma yw mai mater personol – ingol o bersonol – yw effeithiau gwleidyddiaeth ac economeg. Gair yn ei bryd oedd yr haeriad cyntaf; gwirionedd oesol yw neges yr awdur hwn.

T. Robin Chapman

Adolygiad oddi ar www.gwales.com, trwy ganiatâd Cyngor Llyfrau Cymru. 

 

£9.99 -



Code(s)Rhifnod: 9780863838781
9780863838781

You may also like .....Falle hoffech chi .....